2 Αυγ 2017

Από τη διαταξική αιτηματολογία, στον αγώνα σε ταξική βάση

Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις όπου το καπιταλιστικό σύστημα δείχνει να ενδιαφέρεται για τα δικαιώματα του λαού που καταπιέζει και φροντίζει να βάζει το πιο φιλανθρωπικό του προσωπείο ώστε να καλύπτει περίτεχνα το γεγονός πως είναι βαθιά εκμεταλλευτικό και να δημιουργεί εντυπώσεις. Τέτοιες καταστάσεις συναντήσαμε στο κίνημα των μαύρων, όπου λ.χ. ο Ομπάμα ως ο πρώτος μαύρος πρόεδρος των ΗΠΑ είχε κάθε λόγο να δώσει στίγμα μιας πολιτικής φιλικής προς τα δικαιώματα των αφροαμερικανών. Βέβαια οι άτυπες και δημοσία θέα εκτελέσεις των μαύρων στην Αμερική ούτε ξεκίνησαν ούτε σταμάτησαν με τη θητεία του. Τέτοιες καταστάσεις συναντήσαμε στο κίνημα των γυναικών για τη χειραφέτηση και τα ίσα δικαιώματά τους με τους άντρες, όπου είναι κοινός τόπος το να κόπτονται δήθεν τα κράτη με διαφημιστικές καμπάνιες για τα δικαιώματά τους, την ίδια στιγμή που δυσχεραίνει το τοπίο γι'αυτές ενώ ο σεξισμός και τα στερεότυπα περί του ρόλου της γυναίκας δίνουν και παίρνουν στην καθημερινότητα και την προπαγάνδα των ΜΜΕ. Τέτοιες καταστάσεις συναντήσαμε στον αγώνα προσφύγων και μεταναστών για ίση αντιμετώπιση και ίσες παροχές με τους ντόπιους σε κάθε νέα πατρίδα, όταν στην πραγματικότητα παραμένουν γκετοποιημένοι και αποκλεισμένοι μέσα στα κράτη που υποτίθεται πως τους υποδέχονται.

Τέτοια αντιμετώπιση ακριβώς έχει και το σύστημα απέναντι στα ομόφυλα ζευγάρια, επομένως σε ομοφυλόφιλους και αμφιφυλόφιλους. Έτσι λοιπόν χορηγοί και υποστηρικτές όπως η Mythos, η Vodafone, η Mercedes, η Eldorado Gold (που τελικά απέσυρε τη χορηγία της) και μάλιστα το ίδιο το ελληνικό κράτος φαίνεται πως ενδιαφέρονται στην αναγνώριση των ΛΟΑΤ ως ισότιμων κοινωνικά ομάδων προς τους “προνομιούχους” της εργατικής τάξης και του λαού. Ποιοι; Αυτοί που είναι από τους κύριους υπεύθυνους που περνάνε μνημόνια, που πετιέται κόσμος από την παιδεία, τις μετακινήσεις, την υγεία και διάφορους άλλους τομείς που καθιστούν τη ζωή κάτι παραπάνω από επιβίωση. Βέβαια η εργατική τάξη και ο λαός είναι συλλήβδην καταπιεζόμενοι και σε αυτή και μόνο τη βάση οφείλει ένας αριστερός άνθρωπος να αναγνωρίζει την πραγματικότητα• ότι δηλαδή η καταπίεση έγκειται κύρια στο γεγονός ότι αποτελεί ένας άνθρωπος κομμάτι του εργαζόμενου πληθυσμού μιας χώρας. Μπορούμε όμως να πούμε πως η καταπίεση αρχίζει και τελειώνει μόνο με το γεγονός αυτό; Θα ήταν άρνηση της ίδιας της ιστορίας και των μορφών της ταξικής πάλης κάτι τέτοιο. Δηλαδή μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι, έστω τηρουμένων των αναλογιών, ένας μαύρος εργάτης απολάμβανε στην Αμερική του '60 τα ίδια δικαιώματα (στην ουσία μιλάμε τώρα κι όχι για τα νομικά τερτίπια που βλέπουμε κατά καιρούς) με ένα λευκό εργάτη; Μπορούμε να πούμε το ίδιο και για τις γυναίκες εργάτριες, όταν πριν μισό και κάτι αιώνα ούτε καν ψήφιζαν; Για να μη μιλήσουμε δηλαδή για μια πιο ουσιαστική θέση της γυναίκας, η οποία ήταν μακριά από την παραγωγή, ή κι όταν ήταν εντός, ήταν επιρρεπής στη θέση ότι ο μισθός της πρέπει να είναι χαμηλότερος γιατί “έτσι της αξίζει, αφού δεν μπορεί να δουλέψει παραπάνω”.

Η καταπίεση λοιπόν προς το λαό, ενώ έχει ταξικό και μόνο κριτήριο, παίρνει, για πολλούς λόγους που δεν έχω τόσο τη δυνατότητα να αναλύσω σε αυτό το άρθρο, διάφορες μορφές. Μπορεί να είναι γεγονός πως οι ΛΟΑΤ στην Αμερική ανελίσσονταν ταξικά βλέποντας το ως έναν τρόπο να ξεφύγουν από την καταπίεση, όμως αυτό δεν πρέπει να μας οδηγεί σε δύο λανθασμένα συμπεράσματα: το πρώτο λάθος συμπέρασμα είναι πως πρέπει τα αιτήματά μας για ίσα δικαιώματα των ΛΟΑΤ να έχουν διαταξικό χαρακτήρα, αφού κατά τη γνώμη μερικών οι ΛΟΑΤ καταπιέζονται ανεξαρτήτως ταξικής και κοινωνικής προέλευσης και θέσης με τον ίδιο τρόπο• το δεύτερο λάθος συμπέρασμα είναι πως οι ΛΟΑΤ που ανελίχθηκαν ταξικά, κατά το παραπάνω ιστορικό παράδειγμα, μπορεί και στην τελική να μην είναι ταξικοί μας εχθροί, αφού έχουν ένα χαρακτηριστικό που σε άλλες τάξεις αποτελεί αφορμή και αιτία καταπίεσης. Θα έλεγα πως και στα δύο απαντάμε με τον ίδιο τρόπο: δεν είναι ίδια η καταπίεση μιας κοινότητας από την εργατική στην αστική τάξη και σίγουρα δεν είμαστε εμείς ούτε αρμόδιοι ούτε υπεύθυνοι να μιλήσουμε για το αν και κατά πόσο (που πολύ το αμφιβάλλω) ένας αστός μαύρος, ΛΟΑΤ, γυναίκα αντιμετωπίζεται από την ίδια του την τάξη ως κατώτερος ή ως άνθρωπος που του αξίζουν λιγότερα δικαιώματα ανάμεσα στη συνομοταξία του.

Ποτέ λοιπόν για χάρη των δευτερευουσών μορφών καταπίεσης δε θα πρέπει να αθετούμε την κύρια μορφή. Από την άλλη όμως και ποτέ δε θα έπρεπε χάριν της κύριας μορφής ή στο όνομα αυτής, να μην αναγνωρίζουμε την ύπαρξη δευτερευουσών οι οποίες μάλιστα μπορούν να έχουν μεγάλο αντίκτυπο στον αγώνα ενός λαού και όταν τίθενται από το ίδιο το σύστημα, αλλά και όταν εμείς αδυνατούμε να τις αναγνωρίσουμε. Κάτι τέτοιο δημιουργεί αχρείαστες διασπαστικές λογικές, ενώ κάθε κομμάτι του λαού πρέπει να είναι αλληλέγγυο με κάθε άλλο.

Όσον αφορά τώρα σε ένα ίσως λιγότερο σημαντικό ζήτημα, αν και όχι ασήμαντο, σίγουρα δεν μπορούμε να ανάγουμε το ζήτημα της διαφορετικής σεξουαλικής προτίμησης σε κάτι που είναι επιλογή. Θα περίμενε κανείς πως κάτι τέτοιο θεωρείται λήξαν. Κι όμως, πρέπει ξανά να καταστήσουμε σαφές πως παρά τις μειοψηφίες ανθρώπων που όντως το επιλέγουν, η πλειοψηφία δεν το επιλέγει, αλλά γεννιέται με αυτό. Επομένως αφού δε μιλάμε για κάτι που διαμορφώνεται μέσα σε αυτή την κοινωνία, δεν μπορούμε να μιλάμε για προϊόν κάποιας ιστορικής κοινωνικής μορφής, άρα δεν είναι οι ΛΟΑΤ χαρακτηριστικό των εκμεταλλευτικών κοινωνιών που σταδιακά θα φτάσουμε να εξαφανιστεί στον κομμουνισμό. Εκτός αν με κάποιο τρόπο μας “αποδείξουν” πως κάτι τέτοιο δεν ισχύει και πως όλα αυτά προκύπτουν από επιλογή. Ούτε βέβαια μπορούμε να μιλάμε για ελευθερία επιλογής που όταν την εκμεταλλεύονται οι αστοί μπορεί να προεκταθεί και σε “ελευθερία” διάθεσης του σώματός μας “με όποιον τρόπο θέλουμε”. Αν κάτι απ'όλα είναι σημείο των καιρών, δηλαδή κάτι που πρέπει να λογαριάσουμε βάσει των ιστορικών πλαισίων μέσα στα οποία δημιουργείται, τότε αυτό το κάτι είναι ο τρόπος που προσπαθούν οι ιμπεριαλιστές στο σήμερα να εγκολπώσουν έναν τέτοιο αγώνα και ο τρόπος που οφείλουμε εμείς να απαντάμε, εντάσσοντας το ζήτημα στα σωστά πλαίσια.

Με αυτόν τον τρόπο θα πρέπει να απαντήσουμε και σε λοιπές μεριές του κινήματος οι οποίες στο παρελθόν θεώρησαν πως άπαξ και κάτι κινείται με μια φαινομενική διάθεση να χτυπήσει την καταπίεση των ΛΟΑΤ, πρέπει να συμμετέχουμε, ή πως πρέπει να λογοδοτήσουμε για τη μη συμμετοχή μας. Σίγουρα, πρέπει να εξηγηθεί το γιατί. Κι ίσως ένα αυτοοργανωμένο Pride σαν κι αυτό που έγινε φέτος στη Θεσσαλονίκη να έχει κάποια χαρακτηριστικά που προσομοιάζουν σε μια διεκδίκηση των συμφερόντων των ΛΟΑΤ, κι όχι έξω και πάνω από την εργατική τάξη, το λαό και τα συμφέροντα αυτών. Από την άλλη όμως καμιά ντροπή, κατ' εμέ δε θα πρέπει να νιώθει ένας αριστερός άνθρωπος που απορρίπτει τα Pride, τουλάχιστον όπως γίνονται σήμερα. Οφείλουμε να επανεξετάζουμε συνεχώς το ζήτημα, γνωρίζοντας όμως πως αν και το σεξουαλικό κομμάτι είναι δευτερεύον, πρέπει πάντα να το έχουμε υπόψιν μας και να το συνδέουμε με την ταξικότητα που (πάντα θα) το διακατέχει, για να καταλήγουμε σε αγώνες σε σωστή βάση και με δυνατότητα ουσιαστικών και πιο σταθερών αποτελεσμάτων.

Δημήτρης Χατζηκωνσταντίνου

1 σχόλιο:

Ανώνυμος είπε...

Αν και συμφωνώ με το βασικό πυρήνα του κειμένου θα πρέπει να γίνουν δυο, κατά τη γνώμη μου βασικές, διευκρινήσεις.
1. Όταν αναφέρεται κανείς στην «κοινωνική κατασκευή» του φύλου (προφανώς τέτοια κατασκευή πραγματοποιεί στις ταξικές κοινωνίες πάντα η κυρίαρχη τάξη), είτε αυτή αφορά το πρότυπο του «άντρα» είτε της «γυναίκας», δεν αναφέρεται ή δεν πρέπει να αναφέρεται στο «βιολογικό φύλο». Γιατί τόσο αυτό που αναγνωρίζεται κυρίαρχα ως «άνδρας» και ως «γυναίκα» είναι κάτι παραπάνω από αυτό που τους χωρίζει «βιολογικά-γενετικά». Είναι «κοινωνική κατασκευή». Η συζήτηση «τι είναι βιολογικό-γενετικό και τι κοινωνικό;» είναι μια μεγάλη και παλιά συζήτηση και θα συνεχιστεί για πάρα πολλά χρόνια ακόμη και αφορά σε όλα τα χαρακτηριστικά της ανθρώπινης ύπαρξης. Ωστόσο, ο μαρξισμός έδιωξε πολλές πανάρχαιες προκαταλήψεις σε σχέση με το ζήτημα αυτό ξεκινώντας με την αποδόμηση της «γενετικής ανωτερότητας» της κυρίαρχης τάξης (κατά βάση άντρες στην πατριαρχία), καθορίζοντας το προβάδισμα του «κοινωνικού-υλικού οικοδομήματος».
2. «Τα ΛΟΑΤ κινήματα-ταυτότητα-κουλτούρα» είναι ιστορικό «προϊόν» και όχι οι «ΛΟΑΤ-άνθρωποι» που σε ορισμένες περιπτώσεις είναι «προϊόν» βιολογικών διαδικασιών, και άρα «ανιστορικό» φαινόμενο, όπως και ο βιολογικός άνδρα ή η βιολογική γυναίκα. Το αν αυτοί αποτελούν την πλειοψηφία και όχι όσοι είναι «προϊόν» «κατασκευή» (κοινωνία, οικογένεια, εκπαίδευση), είναι ένα ερώτημα που απαντιέται «έμμεσα» με τον έναν ή τον άλλον τρόπο ανάλογα το πώς απαντά κανείς αν κυριαρχεί η βιολογία ή το κοινωνικό. Στο σοσιαλισμό προφανώς θα έχουμε «ΛΟΑΤ- άντρες-γυναίκες» αλλά δεν βλέπω που θα είναι το πρόβλημα βαδίζοντας σε μια μη εκμεταλλευτική-αταξική κοινωνία ώστε να καταπιέζεται κάποιος λόγω… βιολογίας;
Τα προοδευτικά κινήματα κρίνονται από το πόσο πάνε μπροστά την κοινωνία και την ανθρωπότητα στον αγώνα της απελευθέρωσης στο συγκεκριμένο ιστορικό πλαίσιο και στις συνθήκες στις οποίες δρουν. Οι καταπιεσμένοι είναι εν δυνάμει απελευθερωτική δύναμη στο βαθμό που αναγνωρίσουν και αντιστέκονται στην καταπίεση. Συμφωνώ ότι είναι ένα ζήτημα που τίθεται ξανά και ξανά όπως και η στάση της αριστερας απέναντί του.

Ενας καλοπροαίρετος σύντροφος