24 Ιουλ 2017

Ισπανικός Εμφύλιος και Αναρχία

Αναρχικοί-Ισπανία. Πολλές φορές συμβαίνει η αναφορά της μιας να οδηγεί συνειρμικά στους άλλους και αντίστροφα. Γιατί; Για τη μεγάλη παράδοση και τους αγώνες που είχαν αναπτύξει οι αναρχικοί στην Ισπανία; Για τη μεγάλη δύναμη και επιρροή που είχαν; Για τον, έτσι ή αλλιώς, σημαντικό ρόλο που έπαιξαν στη διάρκεια του εμφυλίου; Οπωσδήποτε και για όλα αυτά. Από τη μεριά μας, ωστόσο, θα θέλαμε καταρχήν να σταθούμε σε ένα πολύ σημαντικό, κατά τη γνώμη μας, ζήτημα. Νομίζουμε ότι η έκρηξη του εμφυλίου στην Ισπανία σήμανε, ανάμεσα στα άλλα, και την κρίσιμη ώρα του αναρχισμού. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ήταν η "ιστορική ευκαιρία". Τέτοια που ποτέ προηγουμένως, ούτε μετά, και πιστεύουμε πως ούτε και στο μέλλον πρόκειται να του ξαναδοθεί.

Ας εξηγηθούμε. Όταν αναφερόμαστε στους αναρχικούς της Ισπανίας, ας έχουμε υπόψη μας ότι μιλάμε για ένα κίνημα με μακροχρόνια παράδοση, με βαθιούς και ισχυρούς δεσμούς με τις λαϊκές μάζες. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, οι αναρχικοί την περίοδο εκείνη υπολογίζονται γύρω στα δυο εκατομμύρια, εκ των οποίων ο "σκληρός οργανωμένος πυρήνας" μετριέται σε επίπεδα κάποιων εκατοντάδων χιλιάδων. Αυτό, λοιπόν, το κίνημα βρέθηκε μπροστά σε μια κατάσταση άκρως ευνοϊκή. Ήδη πριν το πραξικόπημα, οι ταξικές αντιθέσεις στην Ισπανία είχαν οξυνθεί στο έπακρο και η κατάσταση ήταν εκρηκτική. Το φασιστικό πραξικόπημα συνέγειρε τον ισπανικό λαό και τον συσπείρωσε σε αντιφασιστική δημοκρατική βάση, τον αγωνιστικοποίησε και γενικότερα δημιούργησε μια κατάσταση όπου οι επαναστατικές ιδέες έβρισκαν το πιο γόνιμο έδαφος. Αυτήν, λοιπόν, την άκρως ευνοϊκή συγκυρία, το αναρχικό κίνημα δεν στάθηκε ικανό να την αξιοποιήσει. Έτσι, για να πάρουμε μια ιδέα, θα πρέπει να αναφέρουμε ότι, τηρουμένων των αναλογιών, οι μπολσεβίκοι το ’17 είχαν πολύ μικρότερες δυνάμεις, όταν δημιούργησαν το Μεγάλο Οκτώβρη. Είχαν βέβαια κάποια άλλα πράγματα. Αυτά ακριβώς που έλειπαν από τους αναρχικούς και την αναρχική ιδεολογία. Η αναρχική ιδεολογία, η αναρχική αντίληψη των πραγμάτων υπήρξε ουτοπική, αντιεπιστημονική, ιδεαλιστική -και σε τελευταία ανάλυση- απλοϊκή. Σε μια τέτοια βάση, ούτε πραγματικό πρόγραμμα μπορούσαν να έχουν, ούτε στόχους και τελικά ούτε θέληση να τους πραγματοποιήσουν.

Ένα αδρό διάγραμμα της "κοινής" αναρχικής αντίληψης μας δίνει την εικόνα μιας επανάστασης που θα εκδηλωθεί, θα ανατρέψει και θα καταστρέψει τα πάντα και που, ούτε λίγο ούτε πολύ, θα ολοκληρωθεί «εφάπαξ». Θα καταργηθεί το κράτος, θα καθιερωθεί η κοινοκτημοσύνη και όλα θα είναι καλά. Ελα όμως που στην πραγματική ζωή τα πράγματα δεν είναι έτσι! Και επειδή δεν είναι έτσι, η ζωή πραγματικά έβγαλε στον αφρό όλες τις αντιφάσεις της αναρχικής ιδεολογίας για να την οδηγήσει στα αδιέξοδά της και τελικά στον εκφυλισμό. Ήδη πριν ακόμη το πραξικόπημα, και επειδή τα πράγματα φανερά εγκυμονούσαν σημαντικές εξελίξεις, κάποιες πρώτες αντιφάσεις άρχισαν να βγαίνουν. Στις εκλογές του '36 οι αναρχικοί δεν συμμετέχουν, ενθαρρύνονται ωστόσο από τους ηγέτες τους να ψηφίσουν το Λαϊκό Μέτωπο. Οι αντιφάσεις συνέχισαν να χαρακτηρίζουν τη στάση τους και μετά, ζήτημα που δεν μπόρεσε να αντιμετωπίσει το συνέδριο της Βαρκελώνης το Μάη του ’36, που το κύριο που κατόρθωσε είναι μια ορισμένη διευθέτηση σχέσεων ανάμεσα σε τάσεις και κλάδους των αναρχικών και κύρια ανάμεσα σε GNT-FAI.

Η εκδήλωση του φασιστικού πραξικοπήματος έδωσε μια ηρωική αλλά προσωρινή διέξοδο στις αντιφάσεις του αναρχισμού. Η αντίσταση στο πραξικόπημα υπήρξε ό,τι καλύτερο έχει δώσει σε μαζική κλίμακα ο αναρχισμός στη διάρκεια της ιστορίας του. Η αντίσταση στο πραξικόπημα υπήρξε υπόθεση που την πήραν συνολικά στα χέρια τους οι ισπανοί αντιφασίστες. Σημαντικός υπήρξε ο ρόλος και άλλων δυνάμεων. Θα πρέπει να αναγνωριστεί ωστόσο ότι οι μάζες των αναρχικών εργατών (που έτσι ή αλλιώς αποτελούσαν την πλειοψηφία τη στιγμή εκείνη στη μαχητική αριστερά) έπαιξαν αποφασιστικό ρόλο στην απόκρουση του φασιστικού πραξικοπήματος στις περιοχές που αυτό έγινε κατορθωτό. Τόσο σ' αυτές όσο και στις περιοχές που τελικά επικράτησαν οι φασίστες, οι αναρχικοί εργάτες μαζί με τους άλλους αντιφασίστες αγωνίστηκαν με ηρωισμό και αυτοθυσία, προσφέροντας τη ζωή τους με αυταπάρνηση που αξίζει και πρέπει να μνημονεύεται στην ιστορία του εργατικού κινήματος. Στη Βαρκελώνη (όπου στην έφοδο στους στρατώνες σκοτώθηκε και ο αναρχικός ηγέτης Ασκάσο), στη Μαδρίτη, στη Βαλέντσια, τη Σεβίλη, παντού.

Οι αντιφάσεις δεν άργησαν να εκδηλωθούν. Πολύ σύντομα αναδεικνύεται αυτό που σε όλη τη διάρκεια του εμφυλίου θα αποτελεί το κύριο πρόβλημα των αναρχικών. Το πρόβλημα γραμμής. Αδυνατούν να "χωνέψουν" αυτό που ήδη είναι λυμένο από καιρό για τους κομμουνιστές. Ότι δεν υπάρχει "μια και μόνη γραμμή" εκτός τόπου και χρόνου. Ότι η σωστή επαναστατική γραμμή προϋποθέτει συγκεκριμένη ανάλυση της συγκεκριμένης κατάστασης.

Στους αναρχικούς κυριαρχούσε η τάση διαχωρισμού αυτού που αντιλαμβάνονταν σαν επανάσταση από τον πόλεμο, ενώ το πρόβλημα ήταν η "συγχώνευση" τους. Ιδιαίτερη αμηχανία τους δημιουργούσε το πρόβλημα των συμμαχιών. Συμμαχίες με ποιον και γιατί; Βλέπεις, οι συμμαχίες έχουν κατά κανόνα πολλές παρενέργειες. Η αγνόησή τους έχει μόνο μία. Μόνο που αυτή είναι η συνολική ήττα. Η πίεση των πραγμάτων ωστόσο είναι υπαρκτή και για τους αναρχικούς. Έτσι, "αναγκάζονται"(;) να κάνουν κάποιες κινήσεις οι οποίες δεν ταιριάζουν με ό,τι πίστευαν μέχρι τότε και για τις οποίες ποτέ δεν απόκτησαν ξεκάθαρη άποψη. Στην Καταλονία αφήνουν στη θέση του (πρόεδρος) τον Κομπανύς και στις 26-9-1936 μπαίνουν στην κυβέρνηση της Καταλονίας, την οποία έκτοτε ονομάζουν Τοπικό Συμβούλιο Αμύνης. Στις 26-7-36 η GΝΤ Καταλονίας έδωσε επίσημα οδηγίες στους οπαδούς της να μην αποβλέπουν πουθενά αλλού παρά μόνο στη συντριβή του φασισμού. Συμφώνησε μάλιστα στη διοργάνωση της "περιπολίας ελέγχου", που αποτελούνταν από αναρχικούς, μέλη της Escera (αυτονομιστές), σοσιαλιστές, κομμουνιστές, μέλη του ΡΟUΜ, και με στόχο την αποτροπή αυθαίρετων ενεργειών που ήδη εκδηλώνονταν. Στον ανασχηματισμό της ισπανικής δημοκρατικής κυβέρνησης, στα τέλη του '36, μπαίνουν οι αναρχικοί υπουργοί Γκαρθία Ολιβερ, Χουάν Πεϊρό, Χουάν Λόπεθ Σάντσεθ και Φεντερίκο Μοντσένι. Την ίδια μέρα η Σολιδάδ Ομπρέρα υπερακόντιζε γράφοντας πως "είναι η πιο αποφασιστική μέρα στην ιστορία της χώρας... η κυβέρνηση έπαψε πια να είναι ο καταπιεστής της εργατικής τάξης"!

Η ίδια αμηχανία και ανάλογες αντιφάσεις χαρακτηρίζουν την πολιτική τους και στο επίπεδο της οικονομίας, των σχέσεων που προωθούν σε επίπεδο παραγωγής-διανομής. Έτσι, έχουμε από τη μια μεριά την προώθηση ακραίων "κομμουνιστικών" μορφών και από την άλλη προσαρμογή σε ανάγκες της στιγμής, χωρίς μια ενιαία λογική να χαρακτηρίζει τις ενέργειές τους. Στην πραγματικότητα, όχι μόνο αδυνατούν να προωθήσουν το βασικό καθήκον της "συγχώνευσης" της επαναστατικής διαδικασίας με τις ανάγκες του αντιφασιστικού πολέμου (πράγμα έτσι κι αλλιώς δύσκολο) αλλά μήτε καν αντιλαμβάνονται αυτή την αναγκαιότητα. Οι ίδιοι οι αναρχικοί παραδέχονται ότι η επανάσταση είχε δημιουργήσει προβλήματα που ούτε καν τα είχαν υποπτευθεί. Ο ηγέτης της FΑΙ, Ντιέγκο Αρμάντες ντε Σαντιλιάν, έγραφε: "Τον ένα ιδιοκτήτη τον αντικαταστήσαμε με μισή ντουζίνα καινούριους, οι οποίοι θεωρούν το εργοστάσιο, τα μεταφορικά μέσα που έχουν κάτω από τον έλεγχο τους σαν ιδιοκτησία τους, με τη διαφορά ότι δεν είναι τόσο καλοί οργανωτές και διευθυντές όσο οι παλιοί".

Εργοστάσια και αγροτικές περιοχές οργανώνονται σε βάση πλήρους κοινοκτημοσύνης και όλα είναι "καλά", μέχρι που αρχίζει να μπαίνει το πρόβλημα των σχέσεων των επιχειρήσεων μεταξύ τους, της προμήθειας πρώτων υλών, της διάθεσης των προϊόντων. Οι προσπάθειες συντονισμού μέσω επιτροπών δημιουργούν μικρούς τοπικούς ηγετίσκους που αυθαιρετούν κατά βούληση, οι προμήθειες πρώτων υλών δημιουργούν "ενδιάμεσους" διαφόρων ειδών και τύπων, ενώ όσον αφορά τη διάθεση των προϊόντων συμβαίνουν ορισμένα περίεργα και ιδιαίτερα όσον αφορά αυτό που αποτελεί το κύριο ζήτημα της περιόδου. Τρόφιμα και άλλα προϊόντα για το μέτωπο ή δεν φτάνουν καθόλου ή φτάνουν εκτός τόπου και χρόνου και κατά κανόνα όχι στις προβλεπόμενες ποσότητες, με συνέπειες φυσικά στην αποτελεσματικότητα των στρατιωτικών δυνάμεων.

Στο ίδιο διάστημα έχουμε αντιφατικές πολιτικές, που όχι μόνο δεν υπάγονται σε μια ενιαία αντίληψη αλλά βρίσκονται σε διαμετρική αντίθεση μεταξύ τους. Έτσι, ενώ η προώθηση κολεκτίβων σε ορισμένες περιοχές προωθείται με τρόπο που οδηγεί σε σύγκρουση με τους μικροϊδιοκτήτες, στη Βαρκελώνη οι αναρχικοί συμφωνούν στη διακήρυξη των κοινών στόχων της 22-10-36. Έτσι, τα μεγάλα κεφάλαια έπρεπε να απαλλοτριωθούν χωρίς αποζημίωση, ενώ οι μικροί ιδιοκτήτες δεν έπρεπε να ενοχληθούν γιατί τα εργοστάσια τους ήταν απαραίτητα στην πολεμική παραγωγή και στην περίπτωση αυτή (όπως όλες οι ξένες επιχειρήσεις) φυσικά θα αμείβονταν.

Οι πιο δραματικές επιπτώσεις της αδυναμίας του αναρχισμού να απαντήσει στα προβλήματα της συγκυρίας υπήρξαν στον πιο κρίσιμο τομέα. Στο μέτωπο. Τον ηρωισμό της πρώτης περιόδου διαδέχτηκε η παθητικότητα. Αυτή οδήγησε σε άρνηση των αναρχικών (όχι όλων) να πολεμήσουν και με τη σειρά της οδήγησε στον εκφυλισμό και τελικά στην προδοσία. Η αντιφατικότητα της στάσης τους μπορεί να ιδωθεί λ.χ. στα εξής: Κάποιοι αναρχικοί ηγέτες (Ντουρούτι, Φ. Μοντσένι) βλέπουν την αναγκαιότητα να τεθούν στην πρώτη γραμμή οι ανάγκες του μετώπου. Άλλοι, όπως η "Ακραθιόν" απαντούν γράφοντας πως: "Δεν κάνουμε πόλεμο αλλά επανάσταση". Το αποτέλεσμα ήταν να μην κάνουν ούτε το ένα ούτε το άλλο. Ο συμβιβασμός στο ζήτημα της δημιουργίας ενιαίου στρατού (μετά από απαίτηση των αναρχικών) που οδηγεί στη συγκρότηση ξεχωριστών μονάδων αναρχικών, στην πραγματικότητα έχει σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία μονάδων αμφίβολης αποτελεσματικότητας.

Ας δούμε κάποια παραδείγματα. Στη μάχη της Μαδρίτης καταφθάνει ο Ντουρούτι για ενίσχυση με 3.000 αναρχικούς. Απαιτεί να τους δοθεί ξεχωριστός τομέας του μετώπου. Ο Ντουρούτι παίρνει την εντολή να επιτεθεί στις 15-11 ενισχυμένος απ' όλο το πυροβολικό και όλη την αεροπορία της δημοκρατίας. Οταν όμως έρχεται η ώρα, οι αναρχικοί αρνούνται να πολεμήσουν. Οργισμένος ο Ντουρούτι υποσχέθηκε να επιτεθεί την επομένη. Το ίδιο βράδυ (χαράματα) ωστόσο εκδηλώνεται η προέλαση των εθνικιστών, που όταν φτάνουν στις θέσεις των αναρχικών διαπιστώνουν ότι αυτοί έχουν ...φύγει! Το κενό καλύπτεται εσπευσμένα από τις Διεθνείς Ταξιαρχίες, με επακόλουθο την περίφημη και πολύνεκρη μάχη της Πανεπιστημιούπολης. Στην ίδια μάχη σκοτώνεται ο Ντουρούτι και κατά μια εκδοχή από "αχαλιναγώγητους" αναρχικούς που αντιτίθονταν στην καινούρια τακτική της "πειθαρχίας της απειθαρχίας", που με επιμονή κήρυττε από τον Αύγουστο ο Ντουρούτι.

Για τις μάχες στην περιοχή των Βάσκων αναφέρεται (Χ.Τ.) "οι Βάσκοι απέκρουσαν με επιτυχία την επίθεση. Τα δυο τάγματα όμως της GΝΤ (αναρχικοί) αποσύρθηκαν από το μέτωπο, ασκώντας προφανώς εκβιασμό στους Βάσκους για να πετύχουν μια θέση στην κυβέρνηση. Αυτή η αποστασία οδήγησε στην κατάρρευση του μετώπου". Υπήρξαν επανειλημμένα φαινόμενα φυγής ομάδων αναρχικών από το μέτωπο με πρόσχημα την άρνηση του αστικού(;) στρατού και της πειθαρχίας, για να πάνε, λέει, να υπερασπίσουν τις κολεκτίβες στην Αραγονία κ.ά. Τώρα βέβαια, αν έσπαγε το μέτωπο, το τι διάολο θα υπεράσπιζαν καλύτερα να μην το πούμε. Καλύτερα ας το δούμε. Όταν το 1938 αρχίζει η εθνικιστική επίθεση στην Αραγονία, όλα τα γνωστά οχυρά έπεσαν σε μια μέρα, οι εθνικιστές προέλασαν παντού και μόνο ο Ελ Καμπεσίνο με τη μονάδα του (κομμουνιστών) προέβαλε επίμονη αντίσταση επί μια βδομάδα, για να αναγκαστεί τελικά απομονωμένος να υποχωρήσει. Ανάλογη (και πιο σημαντική) κατάρρευση υπήρξε και στην Καταλονία. "Πάνω από τη Βαρκελώνη πλανιόταν το μαύρο σύννεφο της ήττας. Στρατιώτες αστοί το ίδιο και αναρχικοί είχαν μια και μόνη σκέψη. Με ποιο τρόπο θα έφευγαν στη Γαλλία... η κομμουνιστική απαίτηση ότι ο Λομπραγιάτ θα έπρεπε να γίνει Μανθανάρις της Καταλονίας δεν εκπληρώθηκε" (Χ.Τ.). Μόνο το 5ο σώμα (το παλιό 5ο Σύνταγμα) προέβαλε αντίσταση, μόνο που στη Βαρκελώνη ο συσχετισμός για το ΚΚΙ δεν ήταν αυτός που ήταν το '36 στην Μαδρίτη. Τέλος, στην ίδια τη Μαδρίτη οι αναρχικοί φτάνουν στην ανοιχτή προδοσία. Πώς αλήθεια, μπορεί να εξηγηθεί μια τέτοια εξέλιξη; Πώς από τον ηρωισμό της πρώτης φάσης οι αναρχικοί οδηγούνται σε τέτοιο κατάντημα; Νομίζουμε ότι οι εξηγήσεις δεν βρίσκονται πουθενά αλλού παρά μόνο στο ιδεολογικό και πολιτικό πεδίο. Οι αναρχικοί ήταν "προετοιμασμένοι" για μια επανάσταση που υπήρχε μόνο στον ιδεαλιστικό τρόπο σκέπης και τη μεταφυσική των αντιλήψεων τους. Η πραγματική επαναστατική διαδικασία, που φυσικά δεν θα μπορούσε να ολοκληρωθεί "εφάπαξ", υπήρξε -όπως είναι φυσικό- περίπλοκη και όχι στα μέτρα τους. Δεν ήταν έτοιμοι, δεν μπορούσαν και τελικά δεν θέλησαν να την αντιμετωπίσουν. Μην έχοντας πραγματικό πρόγραμμα, βρέθηκαν και χωρίς πραγματικούς στόχους. Μοιραία, λοιπόν, τα όσα ακολούθησαν, μοιραίος ο εκφυλισμός, μοιραίο και το τέλος του αναρχισμού σαν μαζικό κίνημα με απήχηση στο προλεταριάτο.

Όπως ήταν επόμενο, την ίδια πορεία ακολούθησαν και οι σχέσεις τους με τις άλλες πολιτικές δυνάμεις. Το πρώτο διάστημα, παρά τις οξύτατες αντιθέσεις τους με το ΚΚΙ, εκείνο που "μετρούσε" ήταν ότι μαζί έδιναν τις μάχες και δίπλα-δίπλα έπεφταν στα οδοφράγματα. Στη Μαδρίτη, μάζες κομμουνιστών και αναρχικών εργατών μαζί με άλλους αντιφασίστες, άοπλοι οι περισσότεροι, φράσουν με τον όγκο τους τις πύλες του οχυρού Μοντάνια, εμποδίζοντας τη φρουρά να βγει στους δρόμους και στη συνέχεια επιτίθενται και το καταλαμβάνουν. Στη Βαρκελώνη, ανάμεσα σε άλλους, έπεσαν στις μάχες δίπλα-δίπλα οι γραμματείς της Ενωμένης Σοσιαλιστικής (κομμουνιστών-σοσιαλιστών) Νεολαίας της πόλης και της αναρχικής νεολαίας. Στην πορεία τα πράγματα αλλάζουν.

 Όσο περισσότερα αδιέξοδα αντιμετωπίζει ο αναρχισμός τόσο περισσότερο στρέφεται στη συνεργασία με τους ρεφορμιστές και συνθηκολόγους, με τους σοσιαλιστές, το ΡΟUΜ, τους αστούς, και τόσο περισσότερο στρέφεται ενάντια στην πιο συνεπή δύναμη, και εκείνη που μέσα στην πάλη αναδεικνύεται σαν το ακρογωνιαίο αγκωνάρι της αντίστασης μέχρι τέλους, το ΚΚΙ. Παρ' όλο που το ΚΚΙ τους τείνει συντροφικά το χέρι και ζητάει συζήτηση μαζί τους για το σύνολο των προβλημάτων, η πρόταση του απορρίπτεται.

Το γεγονός ότι χιλιάδες αναρχικοί αγωνιστές προσχωρούν στο ΚΚΙ (τη μόνη διέξοδο που βλέπουν για να συνεχίσουν τον αγώνα) αντί να οδηγήσει τους αναρχικούς ηγέτες στο να δουν τις πραγματικές αιτίες, τους οδηγεί σε μεγαλύτερη εχθρότητα προς το ΚΚΙ. Μερικά χαρακτηριστικά γεγονότα:

Η Πασιονάρια, πηγαίνοντας στη Γαλλία για να φροντίσει για την προμήθεια όπλων, κρατήθηκε για ένα μεγάλο διάστημα στη Βαρκελώνη από τον εκεί αρχηγό της FΑΙ Εσκόρθα. Συμμετέχουν στα μαγειρέματα Λάργκο Καμπαλέρο-Αθάνια για παραμερισμό των κομμουνιστών. Στην επιμονή του Λ. Καμπαλέρο να κρατήσει τσιφλίκι του το υπουργείο πολέμου (με τις γνωστές καταστροφικές συνέπειες σε όλα τα πεδία), οι αναρχικοί συναινούν και τον υπερασπίζουν στην αντίθεσή του με τους κομμουνιστές. Την ίδια στάση κρατούν απέναντι στην ολέθρια τακτική του Πριέτο, τον οποίο στηρίζουν στην προσπάθεια εξουδετέρωσης του ρόλου των κομμουνιστών, ενώ είναι ολοφάνερο ότι ο Πριέτο προετοίμαζε έτσι τους όρους της συνθηκολόγησης. Δίνουν στήριξη και συμμετέχουν στους τυχοδιωκτισμούς του ΡΟUΜ στη Βαρκελώνη. Αρχίζουν να συνεργάζονται ανοιχτά σε ενέργειες που σε όλους είναι πια γνωστό πού στοχεύουν. Αλλά είναι που οι ίδιοι προσανατολίζονται πια στον ίδιο "στόχο". Ενώ ο αγώνας ενάντια στο φασισμό συνεχίζεται ακόμη, ενώ χιλιάδες αγωνιστές (μαζί και αναρχικοί) συνεχίζουν να χύνουν το αίμα τους, "από τη Γαλλία όπου βρισκόταν (πλέον) το μεγαλύτερο ποσοστό της παλιάς φρουράς (της ηγεσίας) έφθασαν οδηγίες να βρεθούν τρόποι για την ασφαλή απομάκρυνση και των άλλων αναρχικών ηγετών από την Κεντρική Ισπανία". Κάπως έτσι οδηγήθηκαν στην απογοήτευση και κάποιοι αναρχικοί που ήθελαν να συνεχίσουν τον αγώνα μαζί με τους κομμουνιστές, κάπως έτσι προετοιμάστηκε το έδαφος για τον επαίσχυντο ρόλο του Θιπριάνο Μέρα κ.α. στο πραξικόπημα του Κασάδο.

Κάπως έτσι γράφτηκε και το τέλος του αναρχισμού.

(Aπόσπασμα από ευρύτερο κείμενο του Βασίλη Σαμαρά που κυκλοφόρησε σα μπροσούρα. Ολόκληρο το κείμενο μπορείτε να το δείτε στη βιβλιοθήκη μας εδώ.)

Δεν υπάρχουν σχόλια: