20 Μαρ 2017

Η μνήμη της ναζιστικής θηριωδίας - 74 χρόνια μετά την εξολόθρευση των Εβραίων

Περισσότεροι από 45.000 Εβραίοι της Θεσσαλονίκης εξοντώθηκαν στο Άουσβιτς – Μπιρκενάου και τις μέρες αυτές συμπληρώθηκαν 74 χρόνια από τη αναχώρηση του πρώτου συρμού με 2. 600 ανθρώπους στοιβαγμένους σε κλειστά βαγόνια.

Η ναζιστική θηριωδία της οργανωμένης, μαζικής θανάτωσης συνάντησε την αθλιότητα των εγχώριων δωσίλογων, που πλιατσικολόγησαν τις περιουσίες των ανθρώπων που χάθηκαν. Νέα “τζάκια” αναδύθηκαν, οι βάσεις του μετεμφυλιακού καθεστώτος της Θεσσαλονίκης είχαν τεθεί, άλλωστε η ατιμωρησία ήταν δεδομένη.

Μαζί με την εβραϊκή κοινότητα της πόλης χάθηκε ένας ολόκληρος κόσμος, 400 χρόνια ιστορίας των σεφαρδιτών, η Θεσσαλονίκη της Φεντερασιόν, ο καθημερινός πολιτισμός τους.

Η Θεσσαλονίκη, όπως και οι άλλες μεγάλες πόλεις την εποχή της οθωμανικής αυτοκρατορίας του 18ου και του 19ου αιώνα, δεν ήταν πολυπολιτισμικές, λέει ο μουσικός και αρχιτέκτονας Νίκος Τζάννης. “Με την έννοια ότι οι διαφορές της κουλτούρας ανάμεσα στις κοινότητες ήταν πολύ μικρές, με τον βασικό διαχωρισμό να γίνεται ανάμεσα στο “αλά Φράγκα” (για ό,τι ερχόταν από τη Δύση) και το “αλά τούρκα”.

Αυτό φαίνεται ανάγλυφα στη μουσική, που είναι σχεδόν ίδια για έλληνες, τούρκους, εβραίους, αρμένιους. Ο 86χρονος David Saltiel, αυτοδίδακτος, διέσωσε ένα κομμάτι της μουσικής της σεφαρδίτικης κοινότητας βασισμένος σε ακούσματα που είχε από τους γονείς του.

Τα δρομολόγια του θανάτου

Τη μεθόδευση της εξολόθρευσης των Εβραίων της Θεσσαλονίκης, καταγράφει στο βιβλίο του “Στην Ελλάδα του Χίτλερ, η εμπειρία της Κατοχής” ο ιστορικός Mark Mazower, αποσπάσματα από το οποίο δημοσιεύουμε.

“Τις πρώτες εβδομάδες της Κατοχής στη Θεσσαλονίκη, οι Γερμανοί έκλεισαν τις εβραϊκές εφημερίδες και ενθάρρυναν τους ντόπιους αντισημίτες να κολλήσουν αντιεβραϊκές αγγελίες στα καφενεία, στις ταβέρνες και τα μαγαζιά. Τα ss νεκρανάστησαν ένα αντισημιτικό αντιβασιλικό πολιτικό κίνημα ονόματι ΕΕΕ (Εθνική Ένωση Ελλάδας) που το είχε διαλύσει ο Μεταξά τη δεκαετία του '30. Οι εβραϊκές οικογένειες διώχθηκαν από τα σπίτια τους για να πάρουν τη θέση τους οι Γερμανοί... Τους μήνες που ακολούθησαν, συνελήφθησαν πολλοί Εβραίοι και αρκετοί τουφεκίστηκαν ως “κομμουνιστές”. Για παραπάνω από έναν χρόνο όμω, τίποτα δεν έδειχνε το τι θα ακολουθούσε...

...Από τις 15 Φεβρουαρίου του 1943 οι Εβραίοι υποβάλλονταν σε ειδική απαγόρευση κυκλοφορίας, ενώ δέκα μέρες αργότερα τους διέταξαν να φορέσουν το κίτρινο αστέρι που έγραφε jude και “Εβραίος” στα γερμανικά και στα ελληνικά...

Στις 15 Μαρτίου ο γερμανός πρόξενος στη Θεσσαλονίκη ενημέρωσε το Βερολίνο ότι το πρώτο φορτίο 2.600 ανθρώπων είχε ήδη αφήσει την πόλη... Οι περισσότεροι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης εκτοπίστηκαν μέχρι τις αρχές Ιουνίου του 1943, ενώ το τελευταίο φορτίο έφυγε στις αρχές Αυγούστου. Όλοι σχεδόν προορίζονταν για το Άουσβιτς. Οι καταστάσεις από το Άουσβιτς – Μπιρκενάου δείχνουν ότι 48.974 έφτασαν εκεί από τη Βόρεια Ελλάδα, εκ των οποίων οι 45.853 ήταν από τη Θεσσαλονίκη και οι 35.762 πήγαν κατευθείαν στους θαλάμους αερίων.

Το 1947 ζούσαν στη Θεσσαλονίκη λιγότεροι από 2.000 Εβραίοι...

Το πλιάτσικο

Τα σπίτια, τα διαμερίσματα, τα μαγαζιά και τα εργοστάσια των Εβραίων δεν έμειναν έρημα για καιρό. Υπό την πίεση των Γερμανών οι πρεσβύτεροι της κοινότητας είχαν φτιάξει μια κατάσταση σχεδόν 2.000 εμπορικών καταστημάτων. Στις 7 Μαρτίου ο δρ Μέρτεν ήρθε σε επαφή με τον γενικό διοικητή της Μακεδονίας Βασίλη Σιμωνίδη και του έδωσε εντολή να συστήσει ένα γραφείο, το οποίο θα έβρισκε έλληνες επιστάτες για τις εβραϊκές επιχειρήσεις. Ο Σιμωνίδης ανέθεσε την επιχείρηση στον διευθυντή του τοπικού υποκαταστήματος της Εθνικής Κτηματικής Τράπεζας Ηλία Δούρο.

Πυροβολισμοί ακούγονταν τις περισσότερες νύχτες στους δρόμους των ερημωμένων εβραϊκών συνοικιών, καθώς οι άδειες ιδιοκτησίες λεηλατούνταν κάτω από τα μάτια της αστυνομίας.

Οι αστυνομικοί δωροδοκούνταν για να στέκονται παράμερα, την ώρα που διαρπάζονταν τα μαγαζιά. Γερμανοί στρατιώτες έρχονταν να επωφεληθούν. Όταν το επιτελείο του Δούρου άρχισε να αποτιμά τις ιδιοκτησίες και τα περιεχόμενά τους, σούφρωσαν κι αυτοί αγαθά. Στο τέλος, μόλις το 1/3 από τους 1898 χώρους που περιελάμβανε ο κατάλογος του Δούρου, είχαν καταγραφεί.

Ο... κοσμηματοπώλης Πούλος και ο βυρσοδέψης Παπαναούμ

Οι αιτήσεις των επίδοξων “επιμελητών” των ιδιοκτησιών εξετάζονταν από μια ειδική επιτροπή που συνεδρίαζε στην αίθουσα του Εμπορικού Επιμελητηρίου. Στα μέλη της συγκαταλέγονταν ο πρόεδρος του Επιμελητηρίου, τραπεζίτες και δημόσιοι υπάλληλοι που τους είχε ανατεθεί η προστασία των συμφερόντων των προσφύγων. Αλλά ο Μέρτεν και οι συνεργάτες του παρακολουθούσαν και συχνά εμφάνιζαν ονόματα δικών τους υποψηφίων και απαιτούσαν να γίνουν δεκτά. Έλληνες πρόσφυγες με πραγματικές δυσχέρειες παραμερίζονταν, ενώ οι συγγενείς των μελών της επιτροπής ή οι δωσίλογοι επωφελούνταν. Ένας δάκτυλος της μυστικής στρατιωτικής αστυνομίας, ο Νικόλαος Κ. (σ.σ. Στο βιβλίο αναφέρεται μόνο το αρχικό γράμμα του επιθέτου), που συγγένευε με έναν από τους μεγαλύτερους επιχειρηματίες της πόλης, πήρε ένα εβραϊκό ψιλικατζίδικο στην Εγνατία οδό, αρ. 44. Ο (ταγματασφαλίτης) Γιώργος Πούλος, που ήταν επικεφαλής σε αντικομμουνιστικά αποσπάσματα, ανέλαβε την επιχείρηση κοσμημάτων που είχαν προηγουμένως οι Ισαάκ και Χάιμ Μποτόν στην οδό Μητροπόλεως και αμέσως ξεπούλησε τα εμπορεύματα.

Ο πιο διαβόητος αντισημίτης της πόλης, ο Λάσκαρης Παπαναούμ βραβεύτηκε για τους κόπους του με δύο βυρσοδεψεία... Οι εγκαταλειμμένες ιδιοκτησίες των Εβραίων είχαν μετατραπεί σε μια γιγαντιαία οικονομική κομπίνα, στην οποία πλούτιζαν δωσίλογοι και Γερμανοί μαζί...”.

* Η “πορεία μνήμης” διοργανώθηκε από το δήμο και την ισραηλίτικη κοινότητα Θεσσαλονίκης, το ΑΠΘ, το ΠΑΜΑΚ και το Α-ΤΕΙΘ, την Κυριακή 19 Μαρτίου, στις 11 το πρωί.

http://pressenger.gr/

Δεν υπάρχουν σχόλια: