29 Μαΐ 2016

Πόσο «αναταράχτηκε η γη και ο ουρανός»; 50 χρόνια από την πολιτιστική επανάσταση στην (τότε) σοσιαλιστική Κίνα

Θανάσης Τσιριγώτης*

Συμπληρώνονται φέτος πενήντα χρόνια από την έναρξη της Μεγάλης Πολιτιστικής Επανάστασης στην Κίνα, η οποία συντάραξε την Αριστερά σ’ όλον τον κόσμο και άφησε βαθιά αποτυπώματα στην πολιτική και τον πολιτισμό. Η αρχή της Πολιτιστικής Επανάστασης (Μάης 1966) ακολούθησε τρία μεγάλα –παγκόσμιας εμβέλειας– γεγονότα.
Δέκα χρόνια νωρίτερα, στο διαβόητο, πλέον, 20ό συνέδριο του ΚΚΣΕ ο Ν. Χρουστσόφ κηρύσσει την αποσταλινοποίηση και η κόκκινη ΕΣΣΔ μπαίνει σε φανερή τροχιά παλινόρθωσης του καπιταλισμού. Ο τελικός ρόγχος της ΕΣΣΔ έρχεται αργότερα με την περεστρόικα του Γκορμπατσόφ και την τελική κατάρρευση.
Το δεύτερο προανάκρουσμα της Πολιτιστικής Επανάστασης σχετίζεται με το τεράστιο κύμα εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων, τα οποία συνταράσσουν τον Τρίτο Κόσμο και δημιουργούν τη ζώνη των θυελλών. Δεκάδες χώρες σε Ασία, Αφρική και Λατινική Αμερική αποτινάσσουν την αποικιοκρατική κυριαρχία των δυτικών, δημιουργώντας ένα επαναστατικό στεφάνι γύρω από τις ΗΠΑ - Αγγλία - Γαλλία· εμβληματικό ορόσημο είναι η Αίγυπτος του Νάσερ, που εκδιώκει τους ξένους από το Σουέζ.
Το τρίτο στοιχείο αφορά την ιδεολογικοπολιτική πάλη των γιγάντων της Αριστεράς: την ΕΣΣΔ και την Κίνα. Χώρες οι οποίες καταλαμβάνουν το 1/7 της παγκόσμιας έκτασης και του πληθυσμού της Γης. Μεγάλες αρχές όπως αυτή της επανάστασης, της προτεραιότητας του λαού έναντι της τεχνικής, η πάλη ενάντια στον ιμπεριαλισμό (ας θυμηθούμε το πολεμικό επεισόδιο στην Κούβα), η συνέχιση και το βάθεμα του σοσιαλισμού κ.ά. αποτέλεσαν τους σπινθήρες της διαίρεσης του σοσιαλιστικού στρατοπέδου.
Η ΕΣΣΔ φαντάζει όλο και περισσότερο γκρίζα και αδύναμη στην Ευρώπη. Οι λεγόμενοι ευρωκομμουνιστές (Τολιάτι, Μαρσέ, Καρίγιο) υποτάσσονται στη γοητεία της μπουρζουαζίας και εξαφανίζονται, ενώ στην Ανατολή το κόκκινο άστρο πάνω από την Κίνα συγκινεί τους επαναστάτες όπου Γης, συνενώνει και εμπνέει.
Η Πολιτιστική Επανάσταση, εμπνευσμένη και οδηγημένη από τον Μάο Τσε Τουνγκ και τους συνεργάτες του, έρχεται να απαντήσει σε μεγάλα ερωτήματα.
Ο σοσιαλισμός είναι μονόδρομος ή υπάρχει πάντα ο κίνδυνος για πισωγυρίσματα;
Ποια μέτρα πρέπει να παρθούν ώστε να αποτραπεί η παλινόρθωση;
Ποιος είναι ο ρόλος του κράτους, του κόμματος και τον λαϊκών μαζών;
Πώς το λεγόμενο εποικοδόμημα (ήθη, έθιμα, παραδόσεις, νόμοι) επενεργεί στην κοινωνία και πώς μετασχηματίζεται;
Η Πολιτιστική Επανάσταση κινητοποιεί εκατομμύρια εργαζομένων στην Κίνα –όχι πάντα χωρίς ακρότητες–, εμπνέει επαναστάτες κομμουνιστές σε όλο τον κόσμο και γεμίζει με ενθουσιασμό τα αμφιθέατρα των πανεπιστημίων. Λίγο αργότερα ο λεγόμενος «Μάης του ’68» έχει ως μία από τις σημαίες του την Πολιτιστική Επανάσταση· οι Μαύροι Πάνθηρες στις ΗΠΑ το ίδιο.
Στη μουσική, τη λογοτεχνία, το θέατρο και τον κινηματογράφο δημιουργούνται «σχολές», οι οποίες έχουν ως αφετηρία τις μάζες και την επανάσταση μέσα στην επανάσταση, δηλαδή τον διαρκή αγώνα των ανθρώπων για συνολική κοινωνική απελευθέρωση. Σ' αυτόν τον δρόμο, αναμφίβολα, σταθμοί είναι η Παρισινή Κομμούνα, ο Οκτώβρης του 1917 και η Πολιτιστική Επανάσταση.
Σήμερα που η Κίνα παλινορθώνει τον ακραίο καπιταλισμό, οι αστοί πολιτικοί, αγοραίοι δημοσιολόγοι, αλλά και ορισμένοι ανόητοι στρέφονται προς την Αριστερά και τους επαναστάτες κομμουνιστές και μιλούν χαιρέκακα ως φαρισαίοι ή ακλόνητα σαν αγάλματα.
«Βλέπετε, τίποτα δεν έγινε· ο καπιταλισμός είναι πανίσχυρος».
Σε όλους αυτούς που δεν κατάλαβαν τίποτα από την ιστορική κίνηση ή θέλουν σκόπιμα να μας φοβίσουν για να σταθούμε γονατισμένοι μπροστά στη νέα βαρβαρότητα η κόκκινη επανάσταση στην Κίνα απαντά με τα λόγια του Μαρξ:
Οι προλεταριακές επαναστάσεις, όπως οι επαναστάσεις του 19ου αιώνα, κάνουν αδιάκοπη κριτική στον ίδιο τον εαυτό τους, διακόπτουν κάθε στιγμή την πορεία τους, γυρίζουν πάλι σ' εκείνο που φαίνεται πως έχει πραγματοποιηθεί για να το ξαναρχίσουν από την αρχή, χλευάζουν με ωμή ακρίβεια τις ασυνέπειες, τις αδυναμίες και τις ελεεινότητες που παρουσιάζουν οι πρώτες δοκιμές τους, φαίνονται πως ξαπλώνουν κάτω τον αντίπαλό τους μόνο για να αντλήσει καινούργιες δυνάμεις από τη γη και να σηκωθεί μπροστά τους πιο γιγάντιος, οπισθοχωρούν ολοένα μπροστά στην απροσδιόριστη απεραντοσύνη των ίδιων των σκοπών τους, ώσπου να δημιουργηθούν οι όροι που κάνουν αδύνατο κάθε πισωγύρισμα και οι ίδιες οι περιστάσεις φωνάζουν: Ιδού η Ρόδος, ιδού και το πήδημα.
Πενήντα χρόνια μετά το εγερτήριο σάλπισμα της Πολιτιστικής Επανάστασης, το μήνυμα παραμένει επίκαιρο: «σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα». Ας τιμήσουμε, λοιπόν, όπως αξίζει τα βήματα που μας οδηγούν στο μέλλον.

* στέλεχος του Μ-Λ ΚΚΕ

5 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

Μια παρατήρηση μόνο. Σε πολλά άρθρα για τη ΜΠΠΕ, ακόμη και από το χώρο σας, αναφέρεται ως "Πολιτιστική Επανάσταση". Δεν θα είχε δα και τόσο σοβαρή σημασία η με τέτοιο τρόπο αναφορά σε αυτή, χάρην συντομίας ή ευκολίας, αλλά ίσως να έχει τελικά σημασία να μην αφαιρείται ο προσδιορισμός "Προλεταριακή". Αναρωτιέμαι μήπως τελικά θα έπρεπε να τονίζεται περισσότερο σαν απάντηση σε όλους αυτούς, από τους αστούς μέχρι του ρεβιζιονιστές και διάφορους "φίλους" διαστρεβλωτές , που προσπαθούν με κάθε τρόπο να αποδείξουν ότι η συγκεκριμένη επανάσταση δεν είχε καμιά σχέση με το Προλεταριακό αλλά με τον ...πολιτισμό με την καλλιτεχνική έννοια.
Ας μην τους διευκολύνουμε λοιπόν και ΄μεις, έστω και με αυτό το τρόπο.

Ανώνυμος είπε...

δεν υπήρξε βέβαια κανένας ποτέ στο κομμουνιστικό κίνημα να το πει αυτό αλλά δεν πειράζει.

το ορθόδοξο ΚΚ έλεγε ότι ήταν μια καφρίλα όπως και το σύστημα, ο τροτσκισμός ότι ήταν κόλπο του Μάο για να κερδίσει το ΚΚΚ. Όσοι υποστήριξαν την ΜΠΠΕ τόνιζαν τον χαρακτήρα της σαν επανάσταση, ειδικά όσοι την υποστήριξαν στην πλήρη έκταση των συνεπειών της σαν επανάσταση απέναντι στον κρατικό καπιταλισμό

Κώστας

Ανώνυμος είπε...

Κάτι που δεν το γνωρίζεις δε σημαίνει και ότι δεν υπάρχει.

Ανώνυμος είπε...

Κανείς δεν τα γνωρίζει όλα αλλά δεν παραδίδει και τόσο εύκολα αυτά που γνωρίζει λόγω ενασχόλησης πολλών ετών. Για το συγκεκριμένο πρέπει κάποιος να αποδείξει την ύπαρξη κάποιου φαινομένου, όχι κάποιος να αποδείξει την ανυπαρξία του.

Κώστας

ΝΒΤ είπε...

Που βασίζει ο συγγραφέας του κειμένου την εκτίμησή του ότι ο Νασερισμός, με επίκεντρο την Αίγυπτο, αποτέλεσε προανάκρουσμα της Πολιτιστικής Επανάστασης στην Κίνα; Το γεγονός ότι ο Νάσερ και ο συνακόλουθος Παναραβισμός του Μπάαθ αποτελούσε έκφραση μερίδων της αστικής τάξης να ακολουθήσουν τον "τρίτο δρόμο", προσπαθώντας να αξιοποιήσουν τις αντιθέσεις μεταξύ ΗΠΑ-ΕΣΣΔ, τον κατατάσσει στα επαναστατικά εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα της ζώνης των θυελλών κατά το συγγραφέα; Μάλλον όχι, κατά τη γνώμη μου. Αντίθετα η θέση αυτή, σχετίζεται άμεσα με τη θεωρία των τριών κόσμων που διατύπωσαν οι κινέζοι ρεβιζιονιστές για να συγκαλύψουν τη δική τους πολιτική που παλινόρθωνε τον καπιταλισμό την Κίνα.