Ο ταξικός σεισμός της Αιτής

του Τζεμπ Σπραγκ*

Μόλις πέντε μέρες πριν από τον σεισμό των 7 ρίχτερ που ισοπέδωσε το Πορτ-ο-Πρενς στις 12 Γενάρη, το Συμβούλιο για τον Εκσυγχρονισμό των Δημόσιων Επιχειρήσεων (CMEP) ανακοίνωνε τη σχεδιαζόμενη ιδιωτικοποίηση της Teleco, της εταιρίας τηλεφωνίας της Αιτής.

Σήμερα το Πορτ-ο-Πρενς κείτεται σε ερείπια με χιλιάδες, ίσως εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς, ολόκληρες γειτονιές αποκομμένες, πολλούς θαμμένους ζωντανούς. Πόλεις κατά μήκος της νότιας χερσονήσου, όπως η Λεογκάν λέγεται ότι είναι τελείως ερειπωμένες με ανυπολόγιστο αριθμό θυμάτων. Ο πρόεδρος της Αϊτής Ρενέ Πρεβάλ και η κυβέρνηση του είναι σε μεγάλο βαθμό ανίκανοι, απόντες από το Πορτ-ο-Πρενς, ακόμη και από το ραδιόφωνο.

Στο Ποντ Μορέν στην περιοχή Μπουά Βερνά της πρωτεύουσας τα γραφεία της Teleco έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές. Μια ανακοίνωση την Δευτέρα προειδοποιούσε τους ντόπιους να εκκενώσουν την περιοχή «επειδή οι τελευταίες εκτιμήσεις έκαναν λόγο για ζημιές στη δομή του κτηρίου».

Οι λαϊκές μάζες δεν μπορούν να λάβουν άμεση ιατρική φροντίδα, νερό και βασικά αγαθά, ενώ η έλλειψη κρατικών υποδομών και προσωπικού είναι εμφανής.

Αντί να επενδύσουν σε κοινωνικά προγράμματα και κυβερνητικές υποδομές που θα μπορούσαν να βοηθήσουν το λαό της Αϊτής, ειδικά μετά από μια τέτοια φυσική καταστροφή, η κυβέρνηση είχε δεχτεί πιέσεις από τις ΗΠΑ και τα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα να πουλήσει τις υποδομές της, να σταματήσει τα κρατικά συσσίτια και να μειώσει τους δασμούς που θα μπορούσαν να ευνοήσουν τη ντόπια οικονομία.

Οι δημογραφικές τάσεις στην Αϊτή τις τελευταίες δεκαετίες δείχνουν τις άμεσες επιπτώσεις της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης: μετακίνηση κατοίκων της υπαίθρου στις παραγκουπόλεις του Πορτ-ο-Πρενς, συχνά σε σπίτια χτισμένα επικίνδυνα στις πλαγιές των λόφων.

Στα μέσα του 2007, ο αϊτινός δημοσιογράφος Wadner Pierre και εγώ γράψαμε ένα κομμάτι για την IPS (Inter Press Service) όπου εξετάζαμε το ξεπούλημα της δημόσιας τηλεφωνίας. Πήραμε συνεντεύξεις από απολυμένους υπαλλήλους που είχαν απολυθεί κατά εκατοντάδες. Το κυβερνητικό σχέδιο ήταν να μειώσει τους υπαλλήλους της Teleco απο 3293 σε λιγότερους απο χίλιους. Μέχρι το 2010, οι διορισμένοι από τον Πρεβάλ, επικεφαλής της εταιρίας είχαν ήδη απολύσει τα δυο τρίτα των εργαζομένων. Στη διάρκεια της πρώτης του θητείας (1996-2001) ο Πρεβάλ είχε ήδη πουλήσει την κρατική αλευροβιομηχανία Minoterie και την κρατική εταιρία τσιμέντου.

Ο Πρεβάλ τώρα εφαρμόζει το Σχέδιο Ενδιάμεσης Συνεργασίας, ένα μακροοικονομικό πρόγραμμα προσαρμογής που είχε πρωτοπαρουσιαστεί από τον προκάτοχο του (το μεταβατικό καθεστώς Gerard Latortue) μαζί με διεθνείς και ντόπιους οργανισμούς – χορηγούς.

Η ιδιωτικοποίηση ήταν η μια πλευρά του νεοφιλελευθερισμού στην Αϊτή.

Στη διάρκεια των δεκαετιών 1980 και 1990 η Αϊτή πιεζόταν να μειώσει τους δασμούς στο εισαγόμενο ρύζι, γκρεμίζοντας έτσι τις όποιες προστατευτικές δικλείδες υπήρχαν για την ντόπια οικονομία. Μη έχοντας δυνατότητες εργασίας στην ύπαιθρο η εσωτερική μετανάστευση στην πρωτεύουσα εντάθηκε. Εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπων συνωστίζονταν σε κακοκατασκευασμένες παραγκουπόλεις, πολλοί σε πλαγιές λόφων όπως η Καρφούρ.

Χρησιμοποιώντας την ξεφτισμένη ρητορική του εθνικισμού για να αποσπάσουν την προσοχή από την εφαρμογή πολιτικών ευνοϊκών για το παγκόσμιο κεφάλαιο, οι κυβερνητικοί παράγοντες της Αϊτής εργάστηκαν στενά με Διεθνείς Χρηματιστηριακούς Οργανισμούς, ΜΚΟ και κυβερνητικούς συμβούλους και ειδικούς από το εξωτερικό. Για όσους αϊτινούς πολιτικούς αντιδρούσαν σ’ αυτά τα σχέδια τότε, η ωμή βία των πραξικοπημάτων, του οικονομικού εμπάργκο και των αλλεπάλληλων εκπαιδευτικών αποστολών της «κοινωνίας των πολιτών» ενίσχυαν το «σωστό τρόπο» διακυβέρνησης.

Την επαύριο του σεισμού το αϊτινό κράτος εξαφανίστηκε. Οι αστυνομικοί έψαχναν για τους δικούς τους ανθρώπους, τα κυβερνητικά κτήρια και οι βάσεις του ΟΗΕ κείτονταν σε ερείπια, πολλοί κυβερνητικοί αξιωματούχοι ήταν νεκροί κάτω από τόνους τσιμέντου.

Ο Πρεβάλ και άλλοι υπερόπτες κυβερνητικοί παράγοντες στρατοπέδευσαν σε ένα αστυνομικό τμήμα στην άκρη της πόλης συναντώντας εκεί ξένους ηγέτες και δημοσιογράφους, κατηγορούμενοι ότι δεν βγήκαν τις πρώτες μέρες να μιλήσουν στο ραδιόφωνο ή να επισκεφτούν τις πληγείσες περιοχές. Την Τρίτη ο Πρεβάλ πήγε στη γειτονική Δομινικανή Δημοκρατία για να συσκεφτεί με αξιωματούχους της ξένης βοήθειας.

Η Ουάσιγκτον Ποστ εξηγεί: « Η κυβέρνηση των ΗΠΑ θεωρεί τον Πρεβάλ σαν τεχνοκράτη χωρίς τις έντονες ιδεολογικές πολιτικές οι οποίες είχαν διαιρέσει την Αϊτή για δεκαετίες. Όμως, σε μια στιγμή που η τραγωδία αναγκάζει τη χώρα να ξεκινήσει ουσιαστικά από το μηδέν, η αποστροφή του Πρεβάλ προς την πολιτική σκηνή αφήνει εκατομμύρια αϊτινούς να αναρωτιούνται αν υπάρχει κυβέρνηση».

Εκατοντάδες δημοσιογράφοι εισέρευσαν στο Πορτ-ο-Πρενς, ενώ ο στρατός των ΗΠΑ έστησε το στρατηγείο του στο χτυπημένο εθνικο αεροδρόμιο με επικεφαλης τη Χίλαρι Κλίντον. Με προτεραιότητα στην εκφόρτωση βαρέων όπλων, οι αμερικανικές δυνάμεις έστειλαν πίσω αρκετά αεροπλάνα με ιατρικό και διασωστικό εξοπλισμό προκαλώντας τις διαμαρτυρίες της Γαλλίας, της Βενεζουέλας και των Γιατρών χωρίς Σύνορα.

Τα διεθνή μέσα δείχνουν εικόνες αϊτινών να σκάβουν με τα χέρια στα γκρεμισμένα κτήρια. Όμως με την πάροδο των ημερών οι κραυγές των αγαπημένων τους στα ερείπια σταματούν.

Άλλα μέσα ενημέρωσης άρχισαν να δείχνουν εικόνες φτωχών ανθρώπων στο κέντρο της πόλης να ψάχνουν για φαγητό, αποκαλώντας τους «πλιατσικολόγους», ενώ στην πραγματικότητα υπάρχει μαζική πείνα και οι οπλισμένοι φύλακες προσπαθούν να τους εμποδίσουν να πλησιάσουν τα ερείπια των μεγάλων σουπερμάρκετ.

Οι προηγούμενες δεκαετίες αυστηρής λιτότητας που επιβλήθηκαν στην Αϊτή, εμπόδισαν τη δημιουργία μιας ικανής κυβέρνησης, που να μπορεί να αντιμετωπίσει καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, να στηρίξει επενδυτικά προγράμματα, συσσίτια ή ακόμη και να βελτιώσει τις συνθήκες ζωής στις παραγκουπόλεις. Η ανατραπείσα κυβέρνηση του Αριστίντ (2001-2004), αν και εμποδίστηκε σοβαρά από τα οικονομικά εμπάργκο και τις ομάδες θανάτου που χρηματοδοτούσε η ελίτ της χώρας και η αντιπολίτευση, εισήγαγε ένα εθνικό πρόγραμμα συσσιτίων και κέντρων αλφαβητισμού, ενώ κατασκεύασε μερικά καλύτερα κτήρια για τη στέγαση κατοίκων των παραγκουπόλεων.

Αυτά τα μικρά αλλά καλοδεχούμενα μέτρα είναι πια παρελθόν. Η καταστολή των προσπαθειών του λαού να έχει λόγο μέσα από δημοκρατικές διαδικασίες και η αναγκαστική υπαγωγή της ντόπιας οικονομίας στο παγκόσμιο κεφάλαιο πάνε παράλληλα με την άνοδο στην εξουσία ελίτ που είναι αποστασιοποιημένοι από το λαό που κυβερνούν. Είναι οι τεχνοκρατικές ελίτ που ο κοινωνιολόγος Γουίλιαμ Ρόμπινσον, στο βιβλίο του Θεωρία του Παγκόσμιου Καπιταλισμού, αναφέρεται σαν «υπερεθνικές ομάδες ντόπιων κυριάρχων τάξεων του Νότου, αποκαλούμενες πολλές φορές σαν «εκσυγχρονιστική αστική τάξη», που έχουν επιβλέψει σαρωτικές κοινωνικές και οικονομικές αναδομήσεις και την ενσωμάτωση στην παγκόσμια οικονομία και κοινωνία». Μην εκπλαγείτε αν, μέσα από τα ερείπια, οι αϊτινοί αρνηθούν να το αποδεχτούν αυτό.

Ο γεωγράφος Κένεθ Χιούιτ επινόησε τον όρο «ταξικός σεισμός» κατά τη διάρκεια της μελέτης του σεισμού της Γουατεμάλας το 1976, που είχε κοστίσει τη ζωή σε 23.000 ανθρώπους, λόγω της ακρίβειας με την οποία ο σεισμός χτύπησε τους φτωχούς. Ο ταξικός σεισμός της Αϊτής είναι πολύ χειρότερος γιατί συνεπικουρήθηκε από δεκαετίες καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης και αμερικανικής επέμβασης.

* O Jeb Sprague, είναι μεταπτυχιακός φοιτητής στο τμήμα Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια και ανεξάρτητος δημοσιογράφος. Το άρθρο με ημερομηνία 20 του Γενάρη 2010, δημοσιευτηκε στο ηλεκτρονικό τόπο ZNet και αναδημοσιεύτηκε σε διάφορες ηλεκτρονικές σελίδες όπως στην www.haitiananalysis.com. Η δημοσίευση δεν συνιστά απαραίτητα και συμφωνία με τις απόψεις που διατυπώνονται. Την μετάφραση από τα αγγλικά για λογαριασμό της «Προλεταριακής Σημαίας» έκανε ο Άρης Λάμπρου.

Προδημοσίευση από την Προλεταριακή Σημαία